تبلیغات
شناخت و معرفی اسلام - خودت را بشناس
چهارشنبه 31 فروردین 1390

خودت را بشناس

   نوشته شده توسط: AMIR HASSAN SINAEE    نوع مطلب :اخلاق و عرفان ،

دستور العمل های اخلاقی میرزا جواد آقا ملكی تبریزی

احمد لقمانی


دستورالعمل، سلسله شیوههای تهذیب نفس، و اصلاح اخلاق است كه استادان اخلاق به افرادی كه زمینه پیرایش داشته، به كمال روحی علاقهمند هستند، ارائه میدهند. از جمله این دستورالعملها، نوشتهای است كه عارف خودساخته، مرحوم حاج میرزا جواد آقا، برای آیةالله حاج شیخ محمد حسین غروی اصفهانی معروف به كمپانی ارسال داشته است. تامل در شخصیت كمنظیر مرحوم كمپانی و توجه به عظمت علمی و روحی این رادمرد ولایی، ارزش و اهمیت این دستورالعمل را صد چندان مینماید. با هم بازنویس ساده این نوشته ارزشمند را میخوانیم:

بسم الله الرحمن الرحیم
فدایتشوم...
در باب دوری از تقیدات ظاهری و نرسیدن به واقعیات كه نوشته شده و از این بنده دستخالی چارهجویی نمودهاید، بدون مقدمه و تعارف، بنده حقیقت آنچه كه برای سیر این عوالم یاد گرفته، بعضی از نتایج آن را مفصلا در خدمتشما صحبت كردهام و از شوق بسیار این كه با رفقای خود در همه جاها همرنگ بشوم اساس و ریشه آنچه از لوازم این سیر میدانستم، بیمضایقه بیان كردم. اكنون نیز مختصری از آنچه یاد گرفتهام مجددا اظهار میدارم: شناخت نفس راه مطلوب برای خودسازی است. برای این امر مهم نیز باید به عالم عقلی رسید. تا انسان پای به این عالم نگذارد و از دنیاهای دیگر بیرون نرود معرفت نفس حاصل نمیشود. از این روی در پی اتمام این معرفت، مرحوم مغفور [ملا حسینقلی همدانی] كه خداوند بهترین جزای معلمان ما را به او بدهد، میفرمود: باید انسانمقدار زیادی از خوراك و غذایش را كمكند و از استراحت و خوابخود بكاهد تا جنبهحیوانیت در او كاسته شده،ابعاد روحانی بیشتری به دست آورد.میزان آن را هم چنینفرمود كه انسان روز و شب بیش از دو مرتبه غذا نخورد و از خوراكیها در بین دو وعده غذا استفاده نكند. هر وقت غذا میخورد باید مثلا یك اعتبعد از گرسنگی بخورد و آن قدر بخورد كه تماما سیر نشود و باز هم میل به غذا داشته باشد؛ اما این كه چه بخورد، باید خوردن گوشت زیاد را ترك كند و در شب و روز هر دو وعده گوشت نخورد. و در هر هفته دو سه دفعه هر دو (یعنی هم روز و هم شب) را ترك كند و یك وعده هم بر خود لازم بداند كه نخورد. و اگر بتواند روزههای سه روز هر ماه را ترك نكند. اما در كم كردن خواب: شبانه روز شش ساعتبخوابد. و البته در حفظ زبان و دوری از اهل غفلت كوشش بسیار كند، اینها در كم كردن بعد حیوانی كفایت میكند. اما تقویت روحانیت: اولا، دایم باید هم و حزن قلبی به سبب نرسیدن به مقصود - كه همان قلههای سعادت و تهذیب است - داشته باشد. ثانیا، تا میتواند ذكر و فكر را ترك نكند كه این دو بال سیر در آسمان معرفت است. ذكرهای صبح و شب، اهم آنها - مخصوصا آنچه در هنگام وقتخواب در اخبار آمده است - انجام شود و با وضو بخوابد. زمستانها سه ساعت و تابستانها یك ساعت و نیم قبل از اذان صبح مشغول تهجد، شبزندهداری و راز و نیاز باشد. مداومتبر ذكر سجده یونسیه (لا اله الا انتسبحانك انی كنت من الظالمین) داشته، حداقل چهارصد مرتبه انجام دهد، هر چه بیشتر اثرش بیشتر است. خیلیها اثر دیدهاند، بنده خود هم تجربه كردهام. قرآن كه خوانده میشود به قصد هدیه حضرت ختمی مرتبتصلی الله علیه وآله خوانده شود. اما فكر؛ كس كه مبتدی است باید ابتدا در مرگ فكر كند تا این كه استعدادی برای مراحل دیگر یابد. (1)

فرزانه عارف حاج میرزا جواد آقا ملكی در كتاب المراقبات، اعمال پسندیده هر ماه را برای خودسازی و تكامل بیان كرده، راهی روشن فراروی پاك سیرتان قرار میدهد. در این فرصت، اعمال هر ماه را مرور میكنیم و با وظیفه خود بیشتر آشنا میشویم:

اعمال ماه محرم الحرام
دوستان و علاقهمندان آل محمد - صلوات الله علیهم - باید در دهه اول محرم الحرام آثار خون و ماتم در وجودشان نمایان باشد. قلبی محزون و چهرهای مصیبت زده داشته باشند و بعضی از خوشیها و لذات را ترك كرده، در تاسوعا، عاشورا و شب یازدهم محرم اندوه بیشتری داشته باشند. زیارت عاشورا را در محرم ترك نكنند و در جلسات روضه و عزاداری شركت كنند. به یاد عطش و مصایب خاندان رسول اللهصلی الله علیه وآله در روز عاشورا باشند و نسبتبه سیدالشهداعلیه السلام اعلام همدردی كنند. ارادتمندان امام حسینعلیه السلام دعای اول ماه محرم - كه اول سال قمری است - را بخوانند و نماز شب اول ماه را به جای آورند. از نیتخالص و عبادات مخلصانه كوتاهی نكنند و مواظب باشند كه در عزاداری امام حسینعلیه السلام ریا و خودنمایی دخالت نكند. توجه به اعمال محرم و عنایتبه عزاداری و سوگواری، تعظیم شعائر الهی است كه هر چه لطف و دقت در آن بیشتر باشد، نورانیت و شرافت آن افزونتر خواهد بود. روزه در ماه محرم مستحب است؛ اما در روز عاشورا اگر چه بهتر است از خوردنی و نوشیدنی تا عصر آن روز دوری كنیم، ولی روزه گرفتن مكروه است و هنگام عصر، كه آن حضرت از مصایب و اندوه دنیا راحتشد و به لقای پروردگار رسید، چیزی بخوریم. زیارت قبر آن حضرت و قبور اصحاب وی نیز در عاشورا و محرم فضیلتبسیاری دارد. (2)

اعمال ماه صفر
معروف است كه ماه صفر، ماهی است كه در آن نحوست و بدی وجود دارد. به ویژه چهار روز آخر ماه كه وفات رسولاللهصلی الله علیه وآله در آن واقع شده است. از پیامبر اكرمصلی الله علیه وآله روایت است كه: هر كس بشارت پایان یافتن ماه صفر را به من دهد، من بشارت بهشتبه او خواهم داد . بیستم این ماه، اربعین سالار شهیدان است و در این روز احتمال دفن سر شریف آن حضرت وجود دارد. انسان مراقب، باید روز اربعین را روز اندوه خود قرار دهد و همت در زیارت مرقد آن حضرت داشته باشد هر چند این توفیق در تمامی عمر، یك بار پدید آید، زیرا زیارت اربعین از علایم شیعه، یا مؤمن شمرده شده است. اگر امكان زیارت مرقد منور آن حضرت وجود ندارد، در هر مكانی كه حضور دارد زیارت آن امام را انجام دهد. تاثر و اظهار سوگ و ماتم انسان در روز رحلت رسول اكرمصلی الله علیه وآله لازم است و یادآوری مصایب و ناراحتی اهل بیت پیامبر - صلواتالله علیهم اجمعین - عملی پسندیده و ضروری است. عزاداری و سوگواری برای امام حسنعلیه السلام و حضرت رضاعلیه السلام و زیارت قبر آنان نیز عملی است كه باعث قرب الهی خواهد شد. (3)

مراقبت در ماه ربیعالاول
بهار ماهها ربیع الاول است چرا كه آثار رحمت الهی و ذخایر بركات خداوندی در این ماه پدیدار میشود و انوار جمال الهی بر زمین و زمینیان میتابد. ولادت رسول اكرمصلی الله علیه وآله كه مثل آن در گیتی اتفاق نیفتاده، در این ماه بوده است. آری اشرف و سید موجودات و نزدیكترین خلق به خدا در چنین روزهایی به دنیا آمد. مسلمان مراقب باید در شكر این نعمتعظیم كوششفراوان كند و رحمتوسیع خداوندی را برایخود فراهم سازد.تمامی ماهربیع را غنیمتشمرده، با توسلات و مناجات خود را از الطاف حق بهرهمند سازد. با اخلاص و ادای شكر این نعمتبسیار بزرگ به معرفتخود افزوده، از صفات پسندیده بهرهبرداری كند. درون خود را مركز تجلی انوار الهی نماید و از غفلت و سهو دوری گزیند تا در فردوس اعلا با نبیین، شهدا و صدیقین همنشین شود. كسب معرفت و ذكر و شكر، عبادات روحی، و تلاش جسمی در طاعات از عبادات بدنی است كه مسلمان مراقب باید نسبت به آنها اهتمام داشته باشد. (4) روز هشتم این ماه وفات امام حسن عسكریعلیه السلام است. روزی كه حزن حضرت ولی عصرعلیه السلام فرا میرسد؛ ادای احترام و عرض تسلیتخدمت آن امامعلیه السلام لازم است. شكر و سپاس الهی به مناسبت خلافت و امامت حضرت بقیةالله الاعظم - ارواح العالمین له الفداء - برای شیعیان مراقب و متعهد عملی پسندیده است. نهم ربیع روز شادی شیعیان است و ارادتمندان اهلبیت علیهم السلام در جشن و شادی بسر میبرند. دهم ربیع روز ازدواج رسول اللهصلی الله علیه وآله با خدیجه - سلام الله علیها - است كه سرور و شادی مسلمین را به همراه دارد. هفدهم ربیع نیز روز جشن و خوشی است. زیرا رسول اكرمصلی الله علیه وآله و امام صادقعلیه السلام به دنیا آمدند و جهان را از وجود خود بهرهمند ساختند.

اعمال ماه ربیع الآخر
دعایی فاخر و عظیم در اول این ماه وجود دارد و دهم ربیع الثانی روز میلاد حجت الهی امام حسن عسكریعلیه السلام است؛ روزی كه بركات و انوار الهی بر همگان سرازیر شد. مراسم شكر و شادی برای میلاد آن حضرت و تبریك به همدیگر از اعمال این روز است؛ و برپایی جشن و سرور و طلب لطف و رحمت از فرزند آن امام، حضرت مهدیعلیه السلام عملی پسندیده است. آنچه باید در توسلات به خاطر داشته باشیم این است كه توسل به امام یازدهمعلیه السلام در امور آخرت و استغاثه به حضرت ولی عصرعلیه السلام در تمامی حوایج وارد شده است.

اعمال ماه جمادی الاولی
از كارهای مهم این ماه دعا مخصوصا در روز نیمه آن است. در خبراست كه روز نیمه جمادیالاولی روز میلاد امام سجادعلیه السلام است؛ شیعه باید این روز را بزرگ بدارد و نسبت به امامان خود، كمال احترام را قایل شود. پایان این ماه نیز دعاهای مخصوصی دارد كه دارای بركات و انوار بسیار است.

اعمال ماه جمادی الآخره
روز اول این ماه، دعای معتبر دارد و در سومین روز این ماه شهادت حضرت زهرا - سلام الله علیها - اتفاق افتاده است. كه شیعیان آن بانو سوم جمادی الثانی را روز حزن و مصیبت میدانند، همان طوری كه برای امیرالمؤمنین علیعلیه السلام روزی سختبود. زیارت آنحضرت و درود بر وی مورد رضایت رسولاكرمصلی الله علیه وآله است و خدای فاطمه نیز میپذیرد. این عملی است كه شیعه باید انجام دهد. روز بیستم جمادی الآخره، روز میلاد فاطمه زهرا - سلام الله علیها - است (بنابر آنچه شیخ مفید نقل كرده است) این روز، روزی است كه شادی مؤمنان در آن تجدید میشود؛ روزه در آن مستحب و انجام دادن كارهای خیر مناسب است.

اعمال ماه رجب
ماه رجب ماهی است كه ارزش و شرافتبسیاری دارد. از مشهورترین ماههاست و از اوقات ارزنده برای دعاست. در ایام جاهلیت، این ماه به طوری معروف بوده است كه آنان برای به دست آوردن حوایجخود منتظر رسیدن آن بودهاند. ماه رجب ماه علیعلیه السلام است؛ چرا كه ولادت آن امام در این ماه اتفاق افتاده است. شب اول رجب، از شبهای چهارگانهای است كه احیا و عبادت در آن تاكید شده است. روز نیمه ماه رجب از بهترین روزها برای دعاست. 27 رجب، روز مبعث رسول اكرمصلی الله علیه وآله است؛ روز ظهور رحمت رحیمیه خداوند؛ روزی كه همانند آن از اول عالم تا امروز نیامده است؛ اشرف روزها از نظر معنویت است. از مراقبات این ماه آن است كه معنای ماه حرام را دانسته، و حق آن را ادا كنیم. حركات، سكنات و خطورات قلبی خویش را مراقبت كنیم. بدانیم این ماه، موسم عبادت و شبزندهداری است. دعا هنگام دیدن ماه رجب، توجه به بركات رجب المرجب و.. . نباید فراموش شود. روزه سه روز از ماه رجب و ارزش بسیار آن حاكی از منزلت این ماه و عظمت روزه آن است. (5)

اعمال ماه شعبان
ماه شعبان برای سالكان الهی ماهی ارزنده است، و فضیلت بسیاردارد. شبی در این ماه وجود دارد كه چون شبهای قدر، صاحب ارزش و مقام است و آن نیمه شعبان است. شبی كه مهدی موعودعلیه السلام در آن به دنیا آمد. شخصیتی كه خداوند وعده عدل و نابودی دشمنان به او داده است. در شب نیمه شعبان دستور شبزندهداری داده شده، ارزش شبهای قدر را دارد و خواندن دعای كمیل در آن فضیلت فراوانی دارد. شعبان ماهی است كه رسولاللهصلی الله علیه وآله درباره آن فرمود: شعبان ماه من است. خداوند رحمت فرماید كسی را كه مرا بر ماه من اعانت و كمك كند. مناجات شعبانیه كه راز و نیاز انسانهای پاك با خداوند است، در این ماه خوانده میشود. روزه در این ماه فضیلت فراوان دارد. اگر افرادی تمامی شعبان را - به غیر از یك یا دو روز آن - روزه بدارند، عظمتبسیاری پیدا خواهند كرد.

هنگام ظهر روزهای شعبان دعای معروف خوانده شود، دعایی كه ابتدای آن این جملات نورانی است: اللهم صل علی محمد و آل محمد شجرة النبوة... ذكر و فكر در این ماه اهمیتخاصی دارد. روز سوم این ماه، میلاد امام حسینعلیه السلام است كه شرافت صاحب این روز را داراست و اعمال ویژهای دارد. (6)

اعمال ماه رمضان
ماه رمضان ماه خداست و ماه روزه، گرسنگی و تشنگی و مجاهده با نفس است و اجر آن مثل اجر مجاهد در راه خداست. باید از مرتبه صوم عوام (ترك آب و غذا) به صوم خواص (ترك آب و غذا با حفظ اعضا از خالفتخداوند) و سپس روزه خاص الخاص دستیافت كه آن پرهیز از آنچه دل را از خدا دور میكند، است. تنها به یاد حق و مراقب حلال و حرام او باشیم. روزه صحیح در این ماه، روزهای است كه اصلاح و تكمیل نفس انسان را در پی داشته باشد و عصیان و نافرمانی خدا در آن دیده نشود. خطبه رسول اكرمصلی الله علیه وآله در آخرین جمعه ماه شعبان بیانگر اهمیت این ماه عظیم است. مهمانی خدا در روزهایی كه بهترین روزها و شبهایی كه اشرف شبهاست. دعا در رمضان مستجاب است... و بهترین عمل در این ماه دوری از محرمات الهی است. میلاد امام حسنعلیه السلام در نیمه ماه رمضان است و شبهای پرعظمت قدر در این ماه شریف قرار دارد؛ شبهایی كه بالاتر از هزار ماه است و سرنوشت انسان برای یكسال در آن رقم میخورد. شهادت مولای متقیان علیعلیه السلام در این ماه اتفاق افتاده است. از مراقبات این ماه، تطهیر و پاككردن قلب با توبه صادقانه و واقعی است. دور كردن مال و دارایی از شبهات و پرداختخمس واجب، قرائت قرآن و دعا از دیگر اعمالرمضان است. محافظت قلب از غیر خدا اهمیتبسزایی دارد. دهه آخر، فضیلتبیشتری نسبت به روزهای دیگر آن دارد به طوری كه ائمهعلیهم السلام عنایت ویژهای به این دهه نشان میدادند. در پایان ماه رمضان، روز عید فطر است كه شب آن اعمالی دارد. نماز عید فطر عبادتی بسیار با ارزش است. (7)

اعمال ماه شوال
نماز عید فطر در اولین روز این ماه، همراه با غسل و اعمال مخصوص آن، از اهمیت زیادی برخوردار است. دعا برای ظهور امام و حجتخدا، حضرت بقیةالله الاعظم - عجل الله تعالی فرجه الشریف - و برای شیعیان آن حضرت در نماز عید، عملی لازم است. تكبیر در روز عید و تكرار آن و تلاش در تحصیل روح تكبیر از اعمال و مراقبات این ماه است. خواندن خداوند با امید بسیار و توجه به خدا در آن روز، فضیلتبسیاری دارد: رسول اكرمصلی الله علیه وآله فرمود: شوال را شوال گویند، زیرا گناهان مؤمنان از آنان دور میشود. این ماه از ماههای حرام بوده، روزه شش روز بعد از عید استحباب دارد.

اعمال ماه ذیقعدة الحرام
اولین ماه از ماههای حرام است. شخص عاقل در این ماه حكم محاربه و مخالفتبا خدا را دانسته، در حفظ قلب از خطرات و حفظ بدن از بلایا میكوشد. توبه صادق و حقیقی، غسل، وضو و چهار ركعت نماز - با دستور خاص آن - از اعمال این ماه است. روزه در روزهای پنجشنبه، جمعه و شنبه وارد شده استبه طوری كه ثواب عبادت یكسال را خواهد داشت و روزه 25 ذیقعده اهمیت فراوانتری دارد. مهیا شدن برای سفر حج، دانستن اسرار مناسك و سعی در تحصیل اخلاص از كارهای ارزشمند ذیقعده است. دانستن آداب زیارت رسول اللهصلی الله علیه وآله، حضور قلب هنگام زیارت آن حضرت و... از جمله عبادات مورد توجه و قبول است.

اعمال ماه ذیحجةالحرام
دعا به هنگام رؤیت هلال و توجه به فضیلتبعضی از روزهای این ماه ضروری است. دهه اول ذیحجه و روز عید غدیر - كه روز اكمال دین و اتمام نعمت است - اهمیتبسیاری دارد. روز غدیر و اعمال آن، فرصتی برای تكامل انسان است. توجه به شب و روز عرفه و دعای مخصوص این روز از زبان امام حسینعلیه السلام و زیارت سید الشهداعلیه السلام، توجه به برادران دینی و دعا در حق آنان و... از جمله كارهایی است كه ارزش بسیاری دارد. خطبه رسولصلی الله علیه وآله در مسجد خیف و مباهله آن حضرت با نصارای نجران و اهمیت ولایت و محبت علیعلیه السلام، از نكات این ماه است. سوره هل اتی - در شان اهل بیتعلیهم السلام - در این ماه نازل شد و اهمیت ایشان را بیش از پیش نمایان ساخت. آنچه در اعمال ماه ذیحجه و دیگر ماهها مورد نظر است عبارتند از:
اهتمام در تحصیل اخلاص؛ توجه به معانی عبادت و عمق آنها؛ تكمیل صورت عبادات و مناجات عاشقانه و عارفانه با خداوند متعال. (8)


پینوشت ها :
1) كیهان اندیشه، ش 8 ، ص،۷۴ مصاحبه با آیةالله حسنزاده . اصل این دستورالعمل نزد مرحوم آیةالله غروی اصفهانی، كمپانی (از اساتید حضرت استاد مرحوم علامه طباطبایی) بوده است. و چون احتیاط بسیاری از سوی آن عالم بزرگ در حفظ آن میشده، تنها به علامه طباطبایی اجازه استنساخ آن را داده است و استاد فرزانه حضرت آیةالله حسنزاده آملی از نسخه مرحوم علامه طباطبایی، استنساخ فرمودهاند.
۲) المراقبات، ص 11 - 17. (با تلخیص)
۳) همان، ص 18 - 21. (با تلخیص)
۴) همان، ص 21 و 22. (با تلخیص)
۵) المراقبات، ص 35 - 75. (با تلخیص)
۶) همان، ص 75 - 90. (با تلخیص)
۷) همان، ص 73 - 90. (با تلخیص)
۸) المراقبات، ص 195 - 280. (با تلخیص)


منبع: خردنامه همشهری - شماره ۶۹ - چهارشنبه ۱۳ مهر ۱۳۸۴ - ۵  اکتبر ۲۰۰۵  


How do you prevent Achilles tendonitis?
دوشنبه 16 مرداد 1396 01:21 ق.ظ
It's very simple to find out any matter on net as compared to books, as I found this post
at this web page.
foot pain bottom
چهارشنبه 31 خرداد 1396 03:44 ب.ظ
First of all I would like to say terrific blog! I had a quick question which I'd like to ask if you do not mind.
I was interested to find out how you center yourself and clear
your thoughts prior to writing. I've had difficulty clearing my thoughts in getting my ideas out there.
I do take pleasure in writing however it just seems like the first 10 to 15 minutes tend
to be lost just trying to figure out how to begin. Any suggestions or hints?

Many thanks!
kennethstovall.hatenablog.com
یکشنبه 31 اردیبهشت 1396 04:13 ب.ظ
This website definitely has all of the information I
wanted concerning this subject and didn't know who to ask.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر