تبلیغات
شناخت و معرفی اسلام - جستجوى وسیله براى تقرّب به خدا - آیت الله جوادى آملى
شنبه 28 اسفند 1389

جستجوى وسیله براى تقرّب به خدا - آیت الله جوادى آملى

   نوشته شده توسط: AMIR HASSAN SINAEE    نوع مطلب :اخلاق و عرفان ،

هر كس براى رسیدن به هر هدف و مطلوبى چه مادى باشد و چه معنوى در آغاز به آثار و نتایج آن مطلوب مى‏اندیشد و سپس به نیروى در راه تحقق آن توجه مى‏كند و در صدد تقویت آن نیرو اقدام مى‏نماید. پس از آن حالت با عزم و تصمیم به تلاش در جهت رسیدن به آن مى‏پردازد. از جمله چیزهایى كه در راه تحقق و حصول آن هدف طبیعى است، دقت لازم در تهیّه اسباب و لوازم كافى براى رسیدن به آن است و با انتخاب هدف و تهیه اسباب و لوازم كافى به كوشش و مجاهده مى‏پردازد تا به آن هدف نائل شود.
از باب مثال اگر انسان به هدف تحصیل علم و دانش یا كسب مال تلاش و كوشش مى‏كند باید از استعداد لازم برخوردار باشد و استعدادش را در راه رسیدن به مطلوب به كار گیرد و آن را بیهوده مصرف نكند و تصمیم جدى بر تحصیل دانش داشته باشد و اسباب لازم یعنى ابزار تحصیل را فراهم كند و سپس با جدیّت به تحصیل علم و كسب دانش یا ثروت اقدام كند.
انسانى كه به خدا ایمان آورده است باید توجه داشته باشد كه مهمترین هدف و مطلوب او، وصول به قرب الهى از طریق شناسایى خداى سبحان و ارتباط صمیمانه با اوست. زیرا جز او چیزى صلاحیت و ارزش آن را ندارد كه هدف و مطلوب انسان قرار گیرد و شایستگى آن را داشته باشد كه انسان به عنوان انسان در راه او تلاش و فداكارى نماید از این رو لازم است پس از بیدارى و لزوم حركت در جهت آن هدف و مطلوب، عزم و تصمیم خود را به كارگیرد و با فراهم كردن اسباب و وسایل مناسب با آن هدف، تلاش‏ها و مجاهدات خود را به گونه‏اى تنظیم كند كه آن‏ها وى را به مطلوب برساند و تحقق هدف از آفرینش او را هموار سازد.
قرآن كریم در این رابطه فرمود: «یا ایّها الّذین آمنوا اتقوا اللّه و ابتغوا الیه الوسیلة و جاهدوا فى سبیله لعلّكم تفلحون؛(1) اى ایمان آورده‏ها تقواى الهى را رعایت كرده و از او پروا كنید (و با توجه به این كه او ناظر بر شماست و شما در محضر او هستید از مخالفت با او پرهیز كنید و دستورهاى او را اجرا كنید.) و براى تقرّب به او وسیله‏اى بجوئید و در راه او جهاد كنید باشد كه رستگار شوید».
در این آیه از مؤمنان خواسته شد تا براى رسیدن به رستگارى و فلاح سه كار را انجام دهد:
1- تقواى الهى را پیشه خود سازد.
2- براى تقرّب به خدا وسیله‏اى انتخاب كند.
3- در راه خدا جهاد و تلاش كند.
یعنى در مرحله اول باید وقایه و سپرى داشته باشد كه نگذارد نافرمانى خدا به او برسد، گویا گناه تیرى است كه از سوى شیطان متوجه انسان مى‏شود و آدمى با سپر تقوا مانع از اصابت آن تیر به خود مى‏شود. زیرا شیطان در كمین است و به تعبیر قرآن (انّه یراكم هو و قبیله من حیث لاترونهم)(2) او و همراهان او شما را مى‏بینند از آن جهت كه شما نمى‏بینید، او مى‏بیند و ما او را نمى‏بینیم، باید سپر لازم را در دست داشته باشیم تا از خطر او در امان باشیم.

 

ابتغاء وسیله
آن چه كه در این آیه مهم است و باید مورد توجه قرار گیرد. موضوع انتخاب وسیله است كه مؤمنان بعد از تحصیل تقوا باید به آن توجه كنند.
وسیله در اصل به معناى تقرّب جستن و یا چیزى است كه باعث تقرّب به دیگرى از روى رغبت و میل باشد، راغب مى‏گوید: كلمه وسیله به معناى دنبال كردن چیزى با میل است و حقیقت وسیله به سوى خدا، مراعات راه خدا با علم و عبادت و دنبال كردن دستورهاى پسندیده شرع است.(3)

مصادیق وسیله‏
اگر وسیله هر چیزى است كه انسان را به خدا نزدیك مى‏كند و مؤمن باید در طلب آن باشد، در روایات مصادیق فراوانى براى آن ذكر شده است كه به نمونه‏هایى از آن اشاره مى‏شود:

1- اطاعت خدا و اجراى فرمان‏هاى الهى‏

الف: ایمان به خدا
على علیه السلام در نهج البلاغه در خطبه 110 فرمود: «انّ افضل ما توسّل به المتوسلون الى اللّه سبحانه الایمان به و برسوله» یعنى بهترین چیزى كه به وسیله آن مى‏توان به خدا نزدیك شد ایمان به خدا و پیامبر اوست. زیرا ریشه اصلى حركت‏هاى سازنده و مثبت، ایمان است و به تعبیر دیگر: اساس و پایه تمام نیكى‏ها ایمان است و بدون آن هیچ گونه حركتى به سوى فرایض الهى و واجبات دینى وجود نخواهد داشت، ایمان به خدا انسان را به واجبات الهى وا مى‏دارد و ایمان به معاد انسان را از انجام محرمات الهى باز مى‏دارد.

ب: جهاد در راه خدا
دومین وسیله، جهاد در راه خدا است: «و الجهاد فى سبیله فانه ذروة الاسلام؛جهاد در راه خدا وسیله تقرّب به خداست»زیرا جهاد قلّه رفیع اسلام است. ناگفته نماند جهاد در این‏جا معناى وسیعى دارد كه علاوه بر جهاد نظامى ،شامل جهاد علمى و تبلیغى و امر به معروف و نهى از منكر و جهاد با نفس و هرگونه تلاش و كوشش مفید و سازنده براى پیشبرد اهداف اسلامى است و با بیان فلسفه جهاد به عنوان قلّه رفیع اسلام، استفاده مى‏شود جهاد در راه خدا باعث بقاء اسلام و رشد و بالندگى آن و وسیله عزّت و سر بلندى جامعه اسلامى است و بدون جهاد، حیات مكتب اسلام تضمین نخواهد شد.

ج: اخلاص‏
یكى از وسایل تقرّب به خدا كلمه اخلاص و شهادت به یگانگى خداست «و كلمة الاخلاص فانّها الفطرة» و كلمه اخلاص كه هماهنگ با فطرت انسانى است یعنى عبودیت و الوهیت مخصوص ذات پروردگار است و آدم مؤمن باید هرگونه شرك و بت‏پرستى را نفى نماید و همه كارها را فقط براى او انجام دهد زیرا انسانى كه به سراغ گناهان مى‏رود و یا در برابر غیر خدا سر تسلیم فرود مى‏آورد، چنین انسانى یا تسلیم شیطان شده و یا تسلیم هواى نفس خویشتن گشته است و تسلیم شدن در برابر شیطان یا هواى نفس یا بت، خلاف فطرت انسان است زیرا غیر خدا ارزش آن را ندارد كه معبود انسان قرار گیرد.

د: برپادارى نماز
یكى از وسایل قرب به خدا نماز است كه حضرت فرمود: «و اقام الصلوة فانها الملة» برپا داشتن نماز كه حقیقت دین است زیرا نماز پایه اصلى دین و ستون خیمه آن است.

ه: زكات
یكى از وسایل تقرّب خدا زكات است «و ایتاء الزكاة فانّها فریضة واجبة» و اداى زكات كه فریضه‏اى واجب است یعنى انسانى كه بخشى از مال خود را براى هدف الهى جدا كند و آن را در اختیاز نیازمندان جامعه قرار دهد در واقع تعلقش را از آن مال بریده و از این طریق خود را به خدا نزدیك ساخته است.

و: روزه‏
یكى از وسایل تقرّب به خدا روزه ماه رمضان است «وصوم شهر رمضان فانّه جنّة من العقاب» روزه ماه رمضان كه سپرى در برابر عقاب و كیفر است، از این كه روزه را به عنوان سپر عقاب معرفى كرده است براى آن است كه سرچشمه اصلى گناهان وسوسه‏هاى شیطان و از ابزار شیطان، هواى نفس است. هنگامى كه به وسیله روزه، شهوت در كنترل عقل در آید انسان با این وسیله دفاعى از حملات شیطان محفوظ مى‏ماند. در واقع روزه انسان را از جهان بهایم خارج و به سوى فرشتگان مى‏برد و او را به خدا نزدیك مى‏كند.

ز: حج و عمره‏
حج و عمره نیز از وسیله‏هاى تقرّب به خدا هستند «و حج البیت و اعتماره فانّهما ینفیان الفقر و یرحضان الذنب» و حج و عمره خانه خدا كه نابود كننده فقر و شستشو دهنده گناه است.
در كنار مراسم حج و عمره بازارهایى را جهت مبادلات اقتصادى به وجود آورند و از این طریق بنیه اقتصادى كشورهاى اسلامى را تقویت كنند و فقر را از كشورهاى اسلامى بزدایند.
و اما تأثیر آن از جهت زدودن گناه براى آن است كه حج و عمره تحوّلى در روح و جان انسان ایجاد مى‏كنند كه آدمى به بازنگرى اعمال پیشین خود پرداخته و از گناهان خود توبه كند و به گونه‏اى شود كه گویا از مادر متولد شده است چنان چه فرمودند: «یخرج من ذنوبه كهیئة یوم ولدته»(4) انسان حاجى از گناهان خود پاك و خارج مى‏شود مانند روزى كه از مادر متولد شده است.

ح: صله رحم‏
صله رحم از اسباب تقرّب به خدا است «و صلة الرحم فانّها مثراة فى المال و منسأة فى الاجل» صله رحم كه سبب فزونى مال و تأخیر اجل و سبب طول عمر است. تأثیر صله رحم در فزونى مال به خاطر تأثیر برقرارى پیوندهاى خانوادگى در همكارى اقتصادى است و سبب طول عمر بودن آن به این دلیل است كه اولاً با صله رحم روابط خانوادگى برقرار و در مشكلات به همدیگر یارى مى‏رسانند و ثانیاً نسبت به هم دعا مى‏كنند و خود دعا سبب طول عمر مى‏شود و ثالثاً با صله رحم، نشاط و شادابى بر خانواده حاكم شده و غم و اندوه را كم مى‏كند و همه این‏ها از اسباب طول عمر است.

ط: صدقه پنهانى و آشكار
یكى از اسباب تقرّب به خدا صدقه پنهانى است «و صدقة السرّ فانها تكفّر الخطیئة و صدقة العلانیة فانّها تدفع میتة السوء» و صدقه پنهانى كه كفّاره گناهان است و صدقه آشكار كه از مرگ‏هاى بد پیشگیرى مى‏كند.
یعنى انسانى كه به افراد نیازمند و آبرومند خالصانه و با حفظ آبروى افراد نیازمند به صورت پنهانى صدقه مى‏دهد موجب مى‏شود گناهان او پوشیده شود و انسانى به صورت آشكار به منظور تشویق دیگران به كارهاى خیر صدقه مى‏دهد باعث مى‏شود مرگ ناگهانى دفع گردد.

ى: هر كار خوب‏
یكى از اسباب تقرّب به خدا انجام هر كار خوب به خلق و خدمت به خلق است «و صنایع المعروف فانّها تقى مصارع الهوان» و كارهاى خوب كه از لغزش‏ها و شكست‏هاى خفت بار جلوگیرى مى‏كند.یعنى انسانى كه اقدام به هرگونه كارهاى خیر مى‏كند و به اطاعت پرداخته و به خلق خدا خدمت مى‏كند این عمل انسان را هم از شكست در از دست دادن امكانات و هم از شكست در ناحیه آبرو و حیثیت حفظ مى‏كند یعنى كارهاى خیر و خدمت رسانى به مردم و نیازمندان خواه خدمات فردى باشد و خواه خدمات اجتماعى، سبب پیشیگرى از این نوع شكست‏ها مى‏شود.

2- قرآن‏
یكى از وسایلى كه انسان را به خدا نزدیك مى‏كند و سبب شرافت و كرامت و منزلت در پیشگاه خدا مى‏گردد قرآن كریم است امام سجاد(ع) در دعاى 42 صحیفه سجادیه كه به عنوان دعاى ختم قرآن خوانده مى‏شود فرمودند: «واجعل القرآن وسیلة لنا الى اشرف منازل الكرامة و سلّماً نعرج فیه الى محلّ السلامة و سبباً نجزى به النجاة فى عرصة القیامة و ذریعة نقدم بها على نعیم دارالمقامة» خدایا قرآن را براى ما وسیله‏اى براى رسیدن به شریف‏ترین منزل‏هاى كرامت قرار ده و نردبانى كه با آن به محل سلامت صعود و عروج كنم و سببى كه با آن در عرصه قیامت نجات پیدا كنم و وسیله‏اى قرار ده تا با آن بر نعمت خانه اقامه یعنى قیامت قدم بگذارم.
در این فراز از دعا امام سجاد(ع) ضمن دعا در واقع اشاره مى‏كند به قرآن به عنوان وسیله‏اى كه آدمى با استفاده از آن و عمل به محتواى آن بتواند به قرب الهى نائل شده و به مقام واقعى انسانى صعود كند.

3- امامان معصوم و اهلبیت علیهم‏السلام‏
برخى روایات مصادیق و سیله را امام معصوم(ع) مى‏داند چنان كه پیامبر خدا(ص) فرمود: «الائمة من ولد الحسین(ع) من اطاعهم فقد اطاع اللّه و من عصاهم فقد عصى اللّه هم العروة الوثقى و هم الوسیلة الى اللّه تعالى»(5) امامان، از فرزندان امام حسین(ع) هستند، كسانى كه آن‏ها را اطاعت كنند خدا را اطاعت كرده‏اند. كسانى كه آن‏ها را معصیت كنند خدا را نافرمانى كرده‏اند، آنان دستگیره مطمئن هستند و همانان وسیله‏اى براى تقرّب به خدا هستند.
در تفسیر على بن ابراهیم نیز در تفسیر آیه آمده است: «تقرّبوا الیه بالامام؛(6) با امام به خدا تقرّب بجوئید.»
از این روایات استفاده مى‏شود كه توسل به امامان و وسیله قرار دادن آن‏ها براى تقرّب به خدا امرى مشروع است. حال بحث است كه مقصود از این توسّل چیست؟
به نظر مى‏رسد پیروى از پیامبر و امام و گام نهادن در جاى گام آن‏ها باعث تقرّب به خدا مى‏شود و به عبارت دیگر: توسّل به ائمه معصومین و وسیله قرار دادن آن‏ها براى نیل به مقاصد دنیوى و اخروى از طریق كتاب و سنت ثابت است و ثانیاً براى وسیله قرار دادن آن‏ها هیچ‏گونه اصالت و استقلالى قائل نشده بلكه تأثیر آن‏ها را متوقف بر اذن و مشیت الهى بدانیم چنان كه شفاعت شفیعان در درگاه الهى به اذن و مشیت الهى صورت مى‏گیرد «من ذاالذى یشفع عنده الّا باذنه»(7) كیست كه در برابر او جز به اجازه و اذن او شفاعت كند، تأثیرگذارى افرادى كه آدمى به آن‏ها متوسّل مى‏شود. نیز به اذن الهى انجام مى‏گیرد.
در قرآن كریم، توسّل به اسماء الهى و صفات او در مقام دعا توصیه شده است «و لله الاسماء الحسنى فادعوه بها»(8) اسماء حسنا ویژه خداوند است پس خداوند را به وسیله آن‏ها به خوانید توسّل به دعاى صالحان كه برترین نوع آن توسّل به ساحت پیامبران و اولیاى خاص او است تا براى انسان به درگاه الهى دعا كنند، در قرآن مى‏فرماید: «و لو انّهم اذ ظلموا انفسهم جاؤوك فاستغفروا اللّه و استغفرلهم الرسول لوجدوا الله تواباً رحیماً»(9) كسانى كه بر خویشتن ستم كرده‏اند به سراغ پیامبر مى‏روند و در آن جا هم خود طلب مغفرت و آمرزش كنند و هم پیامبر براى آنان طلب آمرزش كند در این موقع خدا را توبه‏پذیر و مهربان خواهند یافت.

سؤال و جواب‏
ممكن است گفته شود: توسّل به دعاى صالحان، در صورتى با توحید سازگار است كه كسى كه به او توسّل مى‏جوییم از حیات و زندگى برخوردار باشد ولى انبیاء و اولیائى كه از جهان رخت بربسته‏اند چگونه مى‏شود به آنان توسّل جست؟
در جواب مى‏گوییم: مؤثر بودن توسّل متوقف بر وجود دو شرط مى‏باشد اول آن كه انسانى كه به او توسّل مى‏جوییم داراى علم و قدرت باشد و دوم آن كه متوسّلان با او ارتباط برقرار كنند و در توسّل به ائمه و اولیاء الهى هر دو شرط وجود دارد. زیرا حیات برزخى اصول مسلّم قرآن است و قرآن شهداى راه حق را داراى حیات و زندگى معرفى مى‏كند و مى‏فرماید: «ولاتحسبنّ الّذین قتلوا فى سبیل اللّه امواتا بل احیاء عند ربّهم یرزقون»(10) هرگز گمان مبر كسانى كه در راه خدا كشته شدند مردگانند بلكه آنان زندگانند و نزد پروردگارشان روزى داده مى‏شوند. با توجه به این آیه وقتى شهدا از حیات برزخى برخوردار باشند، مسلّماً پیامبران و اولیاى خاص الهى كه بسیارى از آنان نیز شهید شده‏اند از حیات برخوردارند. با عنایت به برخوردارى آن‏ها از حیات و زندگى به طور طبیعى داراى شعور و قدرت نیز هستند، پس مى‏توان به آن توسّل پیدا كرد تا آن‏ها در درگاه الهى واسطه قرار گیرند و از خدا بخواهند تا دعاى مؤمنان را اجایت كند.

4- دوست داشتن پیامبر(ص) و ائمه(ع)
مهر ورزیدن و دوست داشتن پیامبر و اهل بیت آن حضرت كه قرآن و سنت بر آن تأكید دارد. قرآن كریم در این باره فرمود: «قل ان كان آبائكم و ابنائكم و اخوانكم و ازواجكم و عشیرتكم و اموال اقترفتموها و تجارة اتخشون كسادها و مساكن ترضونها احبّ الیكم من اللّه و رسوله و جهاد فى سبیله فتربصوا حتى یأتى اللّه بامره و اللّه لایهدى القوم الفاسقین»(11) بگو: اى پیامبر اگر پدران و فرزندان و برادران و همسران و بستگان شما و اموالى كه بدست آورده‏اید و تجارتى كه از كساد آن بیم دارید و مسكن‏هاى مورد علاقه شما در نظرتان از خداوند و پیامبرش و جهاد در راهش محبوبتر است، در انتظار این باشید كه خداى سبحان عذابش را بر شما نازل كند و خداى متعال قوم فاسق را هدایت نمى‏كند. و در ارتباط با خاندان رسالت نیز مى‏بینیم خداى سبحان اجر رسالت پیامبر را محبت اهل بیت قرار داده است و فرمود: «قل لااسألكم علیه اجراً الّا المودة فى القربى»(12) بگو من براى اداى رسالت خدا از شما پاداش نمى‏طلبم جز محبت ورزیدن به بستگان و نزدیكانم.

اثر محبت پیامبر و اهل بیت(ع)
اثر محبت به پیامبر و اهل بیت آن است كه محبّت به انسان با كمال و با فضیلت، خود نردبان صعود به سوى كمال است، هرگاه انسان فردى را از صمیم قلب دوست بدارد. كوشش مى‏كند خود را با او همگون سازد و آن چه كه مایه خرسندى اوست انجام داده و آن چه او را آزار مى‏دهد ترك كند و همین روحیه در آدمى موجب تحوّل شده و پیوسته او را وا مى‏دارد تا راه اطاعت را در پیش گیرد و از گناه پرهیز كند و اگر كسى با زبان اظهار محبت كند ولى عملاً با او مخالفت نماید فاقد محبت واقعى است در شعرى كه به امام صادق نسبت داده شده آمده است:
تعصى الاله و انت تظهر حبّه‏
هذا لعمرى فى الفعال بدیع‏
لو كان حبّك صادقا لاطعته‏
انّ المحبّ لمن یحبّ مطیع(13)
خدا را نافرمانى مى‏كنى و اظهار دوستى مى‏كنى، به جانم سوگند این كار شگفتى است، اگر در ادعاى خود راستگو بودى، او را اطاعت مى‏كردى زیرا دوست و محبّ مطیع محبوب خود مى‏باشد.

نتیجه‏گیرى‏
آن چه از مباحث مطرح شده در آیه مورد بحث استنتاج مى‏شود آن است كه اولاً مؤمنان با توجه به هدف آفرینش خود كه همانا تقرّب به خدا و رسیدن به مقام لقاء الهى است باید بدانند رسیدن به این مقام به تدریج براى انسان حاصل مى‏شود و ثانیاً باید بهترین زاد و توشه كه تقواى الهى است فراهم نمایند و ثالثاً وسایل كافى و لازم را شناخته و در اختیار گیرند و در این رابطه از راهنمایى‏هاى پیشوایان تقوا بهره‏مند شده و از آن‏ها در راه رسیدن به مطلوب استفاده نمایند از ایمان الهى برخوردار شده و اعمال صالح و شایسته انجام دهند. از آموزه‏هاى قرآن براى كسب شرافت و رسیدن به نجات استفاده كنند و در نهایت با توسّل به ائمه معصومین و اولیاء الهى در مقام عمل از آن‏ها تأسى نموده و محبت آن‏ها را در خود تقویت نمایند و از طریق وسیله قرار دادن آن‏ها در دنیا و دعایش به درگاه خدا مستجاب و با شفاعت آن‏ها در قیامت از عذاب الهى مصون بمانند و آن‏ها را نیز به اذن و مشیت الهى این وسیله بودن را اعمال مى‏كنند و با محبت آن‏ها، آنان را الگوى خود قرار داده و آن چه كه محبوب آن‏هاست انجام دهند و از گناهان پرهیز كنند كه در واقع همه آن با جهاد و تلاش بدست مى‏آید كه نتیجه نهایى آن رستگارى در دنیا و آخرت است.


پى ‏نوشت‏ها :
1. سوره مائده، آیه 35.
2. سوره اعراف، آیه 27.
3. مفردات، ص 561.
4. بحار، ج 96، ص 26.
5. نورالثقلین، ج 1، ص 624.
6. همان،ص 627.
7. سوره بقره، آیه 255.
8. سوره اعراف، آیه 18.
9. سوره نساء،آیه 64.
10. سوره آل عمران، آیه 169.
11. سوره توبه، آیه 24.
12. سوره شورى، آیه 23.
13. سفینة البحار، ج 1، ص 199.


منبع: ماهنامه پاسدار اسلام


hep c foot pain
دوشنبه 12 تیر 1396 10:43 ب.ظ
This is the right site for anybody who hopes
to understand this topic. You know so much its almost hard to argue with you
(not that I personally would want to?HaHa). You definitely put a new spin on a subject which has been written about for a long time.
Great stuff, just wonderful!
http://ameblo.jp/eloisehotovec/entry-12048059192.html
چهارشنبه 3 خرداد 1396 12:11 ق.ظ
Hello my loved one! I want to say that this post is awesome, great
written and include almost all significant infos.
I'd like to see extra posts like this .
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر